| Week | Topics | Study Materials | Materials |
| 1 |
Giriş
|
Bu giriş dersinde ders izlencesi üzerinden “Felsefeye Giriş” dersinin içeriği, hedefleri ve öğrencilere düşen sorumluluklar tanıtılacaktır.
|
|
| 2 |
SOKRATES: SORGULANMAMIŞ HAYAT YAŞANMAYA DEĞMEZ!
|
Bu derste Sokrates’in “bildiğim tek şey hiçbir şey bilmediğimdir” ile “sorgulanmamış hayat yaşamaya değmez” şeklindeki meşhur vecizeleri tahlil edilecektir. Homeros’un epik şiir geleneğine karşı aklı ve muhakemeyi öne çıkaran Sokrates, felsefeyi kozmosu açıklayan bir büyük-anlatıdan günlük hayatta doğrudan karşılığı olan, toplumu siyasi, psikolojik ve sosyolojik açılardan iyileştiren bir araca dönüştürmeyi hedeflemiştir. Sokrates’e göre felsefe, yaşamımızı çarpıcı biçimde değiştirme yeterliğine sahiptir.
|
Zorunlu Okuma: Platon, Sokrates’in Savunması.
|
| 3 |
PLATON: METAFİZİĞİN VE İKİCİ BAKIŞIN DOĞUŞU
|
Bu ders, felsefe tarihinin en eski ve en büyük çalışmalarından biri olan Devlet’i tanıtmaktadır. Platon’un “adalet”i ülkedeki ve ruhtaki uyum olarak kavramsallaştırması, Sokrates’in tüm erdemlerin temellerinde bilgiye ve düşünceye gereksindiği şeklindeki meşhur tezi üzerinden incelenecektir. “Filozof kral” düşüncesine ilave olarak Platon’un mağara alegorisine odaklanılacak, filozofun “iki dünya” fikri metafizik düşüncenin doğuşu olarak yorumlanacaktır.
|
Zorunlu Okuma: Platon, Devlet. (Seçme parçalar)
|
| 4 |
ARISTOTELES VE STOA FELSEFESİ
|
Aristoteles, Politika adlı eserinde insanı “politik bir hayvan” olarak tanımlar. Bu tanımdan hemen sonra insanı “dile sahip tek hayvan” olarak tarif ederek politikayı dile bağlar. Aristoteles, dili tüm hayvanlar tarafından acıyı ve zevki belirtmek için kullanılan sesten ayırarak iyinin ve kötünün, haklının ve haksızın ilanı olarak tanımlar. Böylece şehrin kuruluşunu sesten dile geçişe yerleştirir. Bu derste dil, siyaset ve ahlak arasındaki ilişkiye ilave olarak Aristoteles’in Politika adlı eserinde dile getirdiği temel düşünceler incelenecektir.
Antik Yunan demokrasilerinin yerini tanrı-kral anlayışının, polislerin yerini İskender’in muazzam imparatorluğunun aldığı Helenistik dönemin Epikurosçuluk’la birlikte iki temel akımından biri olan Stoacılık, erken Roma döneminde de son derece etkili olmuş, Aydınlanma düşünürleri tarafındansa modern ihtiyaçlar doğrultusunda yeniden yapılandırılmıştır.
|
Zorunlu Okuma: Ferry, “Stocılara Göre Bilgelik Sevgisi”.
Ek Okuma (I): Diagones Laertius, “Zenon”, “Aristoteles.”
Ek Okuma (II): Seneca, Yaşamın Kısalığı Üzerine.
|
| 5 |
HRISTİYAN DÜŞÜNCESİ: PAVLUS VE AUGUSTINUS
|
Roma’nın imparatorluk döneminde, kavimsel bir tarikatın evrensel bir ahlak vazeden büyük bir dine dönüşümü Pavlus’la başlamış ve Augustinus’la doruğa çıkmıştır. Nietzsche Pavlus’u, Stoacılığın başkentinde yetişmiş olmakla birlikte dünya-bilgeliğini rezil rüsva eden, öte dünya uğruna bu dünyayı değersizleştiren bir “kin havarisi” olarak tanımlar. Bu derste Pavlus ve Augustinus tarafından kurulan Hıristiyanlık doktrini ve günahkârlık temelinde yapılan yeni insan tanımı ele alınacak ve Nietsche’nin Pavlus üzerinden Hıristiyan etiğine getirdiği eleştiri tartışılacaktır.
|
Zorunlu Okuma:
Kutsal Kitap (Tevrat, Zebur ve İncil), Romalılar 13.8-10, https://incil.info/kitap/rom/13.
Kutsal Kitap (Tevrat, Zebur ve İncil), Mısır’dan Çıkış 20.1-17, https://incil.info/kitap/exo/20.
Ek Okuma: Augustinus, İtiraflar. (Seçme parçalar)
|
| 6 |
İSLAMIN ALTIN ÇAĞINDA FELSEFE VE BİLİM
|
Abbasiler ile Endülüs Emevî Devleti’nin İslam topraklarına hâkim olduğu beş asır boyunca İslamiyet altın çağını yaşamış, İslam âlimleri bilimde, sanatta ve felsefede dönemin en parlak başarılarına imza atmış, eski Yunan ve Roma mirasının geliştirilerek Avrupa Rönesans’ına taşınmasında hayati bir rol üstlenmiştir. İslam felsefesinin bu altın çağına odaklanan bu ders, İmam Gazâlî’nin Dalâletten Çıkış Yolu adlı eseri üzerinden İslam filozofları arasındaki Eflatuncu ve Aristotelesci ayrıma odaklanacaktır.
|
Zorunlu Okuma: İmam Gazâlî, el-Münkızü mine’d-Dalâl: Dalâletten Çıkış Yolu. (Seçme parçalar)
|
| 7 |
MACHIAVELLI VE SALAMANCA OKULU
|
Machiavelli’nin yaşamı ve düşüncelerini Rönesans Floransa’sı bağlamında tanıtarak başlayan bu ders, filozofun ahlaki alanda yaptığı devrimi inceleyecektir. Platoncu ve Hristiyan ahlakının üstü kapalı bir eleştirisini içeren Machiavelli’nin Prens adlı eserinde “korku”nun siyasi iktidarın temelini oluşturduğu iddiasına odaklanılacak, “fortuna” kavramı ile birlikte düşünürün yiğitlik, güç ve hırs (ve erkeklik) ile ilişkilendirdiği “virtu” kavramı tartışılacaktır.
|
Zorunlu Okuma: Machiavelli, Prens. (Seçme parçalar)
Ek Okuma: Vitoria, “Yeni Keşfedilen Yerliler Üzerine İlk Ders”, içinde Dersler.
|
| 8 |
HOBBES, LOCKE, ROUSSEAU: SOSYAL SÖZLEŞMECİLER
|
Modern devletin doğuşunu açıklamaya çalışan sosyal sözleşmeciler, devlet öncesi durumu tasavvur etmek amacıyla “doğa durumu” ve “doğa yasaları” kavramlarını icat etmiştir. Siyasal felsefeyle ilişkili olan bu derste Thomas Hobbes, John Locke ve Jean-Jacques Rousseau’nun sosyal sözleşme kuramları karşılaştırmalı olarak açıklanacaktır.
|
Zorunlu Okuma: Rousseau, İnsanlar Arasındaki Eşitsizliğin Kaynağı. (Seçme parçalar)
|
| 9 |
AYDINLANMA, FRANSIZ DEVRİMİ VE ELEŞTİRİLER
|
Bu ders, Immanuel Kant’ın “Aydınlanma Nedir?’ Sorusuna Bir Yanıt” adlı makalesi ile başlayacak, Aydınlanma düşüncesinin temel özellikleri tartışılacak, Kant’ın “aydınlanmış despot” fikri Platon’un “filozof kral”ıyla karşılaştırılacaktır. Aydınlanma projesinin başarıya ulaşıp ulaşamayacağı sorusu Fransız Devrimi’nin tarihi üzerinden ortaya koyulacaktır. Fransız Devrimi’ne ve Aydınlanma fikirlerine Avrupa içinden gelen eleştiriler Edmund Burke’ün düşünceleri üzerinden ele alınacaktır. Bunun yanı sıra Haiti Devrimi üzerinden Avrupa dışından gelen eleştireler tartışılacaktır.
|
Zorunlu Okuma: Kant, “Aydınlanma Nedir?’ Sorusuna Bir Yanıt.”
|
| 10 |
BURKE, MUHAFAZAKÂRLIK VE SİYASETİN ESTETİĞİ
|
Edmund Burke, Yüce ve Güzel adlı eserinde “yüce” (süblime) kavramının ahlaki-estetik gücünü ortaya koyar. Bu derste Burke’ün “yüce” anlayışı, Machiavelli’nin “korku” kavramsallaştırmasıyla ilişki içinde incelenecektir. Ayrıca Burke’ün Fransız Devrimi’ne ahlaki olarak karşı çıkışı, devrimin “şövalyelik ahlakı”nın ölümü anlamına geldiğini iddia edişi, filozofun Fransa Devrimi Üzerine Düşünceler adlı eseri üzerinden tartışılacaktır.
|
Zorunlu Okuma: Burke, Fransa Devrimi Üzerine Düşünceler. (Seçme parçalar)
|
| 11 |
ETİK FELSEFESİNDE SONUÇCU VE KATEGORİK BAKIŞ
|
Bu derste etik alanındaki iki baskın ekol, sonuçcu (consequentialist) ve kategorik (categorical) bakış açıları karşılaştırılacaktır. Sonuçcu bakışın felsefedeki en önemli temsilcisi olan faydacılık kuramı Jeremy Bentham ile John Stuart Mill’in düşünceleri üzerinden ele alınacakken kategorik bakış Kant’ın düşünceleri üzerinden aktarılacaktır. Etikteki bu bakış açılarına birer alternatif olarak liberteryan ve varoluşçu ekoller üzerinde durulacaktır.
|
Zorunlu Okuma: Warburton, “İlgili bölüm”.
Ek Okuma: Mill, Özgürlük Üstüne. (Seçme parçalar)
|
| 12 |
MILL: ÖZGÜRLÜK VE KADINLARIN ÖZGÜRLEŞMESİ
|
Bu derste John Stuart Mill’in meşhur eseri Kadınların Köleleştirilmesi adlı eserlerinden hareketle filozofun kadın hakları savunusu incelenecektir. Kadınların erkeklere olan bağımlılığının, doğrudan “zor yasası”ndan kaynaklanıyor olmasından hareketle modern dünyanın temel nitelikleri için söz konusu yasayı tarihsel bir çelişki olarak tahlil eden bu metin, yalnızca siyasal felsefenin iç tartışmaları için bir kaynak olmakla kalmaz, aynı zamanda “kadın meselesi” hakkında kaleme alınmış ilk metinlerden biri olma niteliğinin yanında günümüzün temel birçok meselesi hakkında hassas bir Aydınlanmacı felsefe sunar.
|
Zorunlu Okuma: Mill, Kadınların Köleleştirilmesi. (Seçme parçalar)
|
| 13 |
NIETZSCHE: YAŞAMI VE FELSEFESİ
|
Bu derste başta Sigmund Freud, Carl Jung ve Michel Foucault olmak üzere modern felsefi, sosyolojik ve psikolojik bakış açısının esas kaynağını oluşturan Friedrich Nietzsche’nin yaşam öyküsü ışığında “übermench,” “bengi dönüş,” “amor fati” ve “güç istenci” gibi filozofun önde gelen görüşleri ortaya koyulacaktır. Nietzsche’nin “Tanrı öldü!” kavramsallaştırması ile köle ve efendi ahlakları arasında yaptığı ayrım üzerinden filozofun nihilizme karşı açtığı savaş açıklanacaktır.
|
Zorunlu Okuma: Nietzsche, Ahlakın Soykütüğü Üstüne. (Birinci Makale)
|
| 14 |
FELSEFE VE ESTETİK
|
Bu derste Uzak Doğu ve özellikle Japon felsefi geleneğine başvurularak felsefe ile estetik arasındaki ilişki incelenecektir. Felsefe, yaşamımızı güzelleştirecek bir yaşama sanatı olarak savunulacak, modern tüketim toplumunda yaşamaya değer hayatlar yaşamamız için Budizm, Taoizm gibi eski düşünce biçimleri yardıma çağrılacaktır. Romalı filozof Seneca’nın metinleri üzerinden Stoacılık ile Uzak Doğu felsefesi arasındaki organik bağ vurgulanacaktır.
İslam bölümüne benzer biçimde Uzak Doğu felsefesinin de araçsallaştırılmasına itirazım var. Ama yine itirazımı layıkıyla gerekçelendiremeyeceğim için susuyorum.
|
|